O pokoju na Zjeździe Gnieźnieńskim

Strona główna > Aktualności > O pokoju na Zjeździe Gnieźnieńskim

15 września 2025

Dyskusja panelowa „Drogi pokoju” podczas Zjazdu Gnieźnieńskiego (fot. Michał Karski)

O tym, jak budować trwały pokój debatowano podczas dziesiątek wykładów, dyskusji, warsztatów i innych spotkań w ramach XII Zjazdu Gnieźnieńskiego. W wydarzeniu brali również udział przedstawiciele Kościołów członkowskich Polskiej Rady Ekumenicznej.

Tegoroczny Zjazd Gnieźnieński odbył się od 11 do 14 września pod hasłem „Odwaga pokoju. Chrześcijaństwo razem dla przyszłości Europy”. Został zorganizowany przez Fundację św. Wojciecha-Adalberta, we współpracy z licznymi organizacjami, w tym z Polską Radą Ekumeniczną.

W wydarzeniu wzięło udział ponad tysiąc uczestników – w większości rzymskich katolików, ale nie zabrakło również przedstawicieli innych wyznań chrześcijańskich. Obecni byli m.in.: prezes Polskiej Rady Ekumenicznej i zwierzchnik Kościoła Ewangelicko-Metodystycznego w Polsce bp Andrzej Malicki oraz inni zwierzchnicy Kościołów członkowskich PRE: bp Jerzy Samiec (Kościół Ewangelicko-Augsburski), bp Semko Koroza (Kościół Ewangelicko-Reformowany), bp Jarosław M. Jan Opala (Kościół Starokatolicki Mariawitów), bp Andrzej Gontarek (Kościół Polskokatolicki), a także dyrektor Towarzystwa Biblijnego w Polsce Jadwiga Zalisz. Przybyli oczywiście biskupi rzymskokatoliccy, a zebranych przywitał przewodniczący Zjazdu prymas Polski abp Wojciech Polak.

Wyznaczono trzech kapelanów Zjazdu – katolickiego, ewangelickiego i prawosławnego. W wydarzeniu brał też udział dyrektor Polskiej Rady Ekumenicznej ks. Grzegorz Giemza, który był członkiem komitetu organizacyjnego Zjazdu. W rozmowie z redakcją ekumenia.pl zwrócił uwagę na to, że element ekumeniczny był cały czas obecny na Zjeździe. – Obecna tu była duża reprezentacja środowiska ekumenicznego. Spotkać można było wiele środowisk katolickich zaangażowanych ekumenicznie. Ważne było ekumeniczne nabożeństwo o pokój w katedrze i codzienne poranne nabożeństwa ekumeniczne – powiedział.

Pierwszego dnia Zjazdu w rzymskokatolickiej katedrze gnieźnieńskiej odbyła się ekumeniczna modlitwa o pokój. Liturgii przewodniczył prymas Wojciech Polak, a modlitwy i czytania wypowiadali świeccy i duchowni różnych wyznań, w tym przedstawiciele Kościołów PRE. Podczas tego nabożeństwa odbyło się łączenie wideo z soborem św. Zofii w Kijowie, gdzie modlili się przedstawiciele Kościołów prawosławnych, katolickich i protestanckich.

Drogi pokoju

Podczas Zjazdu Gnieźnieńskiego odbyły się dziesiątki wykładów, debat, warsztatów i innych spotkań, a tematem przewodnim było zagadnienie pokoju. Jedną z dyskusji panelowych zatytułowano „Drogi pokoju”, a wzięły w niej udział osoby, które doświadczyły wojny w różnych zakątkach świata.

Kard. Fridolin Ambongo Besungu, arcybiskup Kinszasy w Kongu, od lat angażujący się budowę pokoju w regionie, zwrócił uwagę, że współczesne konflikty zbrojne w różnych częściach świata są ze sobą powiązane strukturalnie. Powodują ruchy migracyjne, rozprzestrzenia się handel ludźmi. – Granice dla ludzi mogą być zamknięte, ale handel bronią kwitnie – ubolewał.

Abp Światosław Szewczuk, zwierzchnik Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego, podkreślał, że prawdziwy pokój to przestrzeń wolności i godności, nie ma nic wspólnego z pacyfizmem. – Pokój wymaga odwagi, by powstrzymać się od nienawiści i zemsty. Wymaga ascezy w prawdziwym chrześcijańskim sensie – przekonywał.

Bp Mounir Khairallah, maronicki duchowny z Libanu, wskazał na trzy środki do budowania pokoju: przyjęcie i zaakceptowanie drugiego człowieka, dialog w prawdzie, szczerości i miłości oraz przebaczenie. Opowiadał o swoim osobistym doświadczeniu procesu przebaczenia mordercy swoich rodziców. Podkreślał, że przebaczyć, nie znaczy zapomnieć, ale potrzeba oczyszczenia pamięci. – Przebaczenie dało mi wewnętrzny pokój – powiedział. Zaapelował też do wielkich tego świata, aby porzucili logikę zbrojeń na rzecz logiki pokoju.

Olena Babakova, ukraińska dziennikarka i badaczka, ubolewała, że współczesne dziennikarstwo polityczne jest wyprane z dyskusji o moralności. – Pokój w kapitalistycznym świecie stał się jednym z dóbr – zauważyła. Zwracała uwagę, że pokój jest zakłócany przez przemoc, i przestrzegała, że obojętność na krzywdę ludzi będących daleko od nas będzie miała swoje konsekwencje.

List do Rosjan

Jedno ze spotkań dotyczyło „Listu chrześcijan z Niemiec, Polski i Ukrainy do chrześcijan Prawosławnego Kościoła w Rosji”. Autorzy listu wprost nazywają wojnę Rosji przeciwko Ukrainie ludobójstwem, krytykują próbę „wciśnięcia chrześcijaństwa w gorset imperializmu” oraz odrzucają tezę, że jest to wojna w obronie tradycyjnych wartości. Zwracają uwagę na potrzebę przebaczenia, nawrócenia i pojednania. „Modlimy się o nawrócenie, a nie o śmierć naszych wrogów. Nie chcemy zniszczenia Rosji i Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, ale ich uzdrowienia. Modlimy się o taką Rosję, w której tętniące życiem chrześcijaństwo pomaga szanować godność wszystkich ludzi i tworzyć cywilizację wolności i miłości. (…) Chcemy powiedzieć wszystkim w Rosji, że wierzymy, że wspólna, pokojowa przyszłość jest możliwa” – czytamy w liście.

Jednym z inicjatorów tego listu był ks. Manfred Deselaers, niemiecki duchowny rzymskokatolicki, związany z Centrum Dialogu i Modlitwy w Oświęcimiu, od lat działający na rzecz pojednania, dialogu międzynarodowego i budowania pokoju w cieniu historii Auschwitz. – Ta wojna to problem duchowy, nie militarny. Chcę inspirować do szukania duchowych dróg, tego co już teraz można zrobić – mówił podczas spotkania. Obecny był również rosyjski duchowny prawosławny, który zwracał uwagę, że brak poparcia dla wojny powoduje w Rosji ciągłe zagrożenie życia.

Pokój dla Ukrainy

Różne perspektywy wojny Rosji przeciwko Ukrainie i możliwości jej zakończenia były prezentowane podczas panelu „Pokój dla Ukrainy!”. – Dla nas w czasie wojny ważne jest nie tylko to, żeby przeżyć, ale żeby też wiedzieć, o jaką Ukrainę walczymy – powiedział o. Georgij Kowalenko, duchowny Prawosławnego Kościoła Ukrainy i rektor Otwartego Prawosławnego Uniwersytetu Świętej Sofii-Mądrości w Kijowie. Prof. Paweł Kowal, poseł i przewodniczący Rady ds. Współpracy z Ukrainą, zwracał uwagę, że zarówno papież Franciszek, jak i prezydent USA Donald Trump żyli złudzeniami jeśli chodzi o politykę Władimira Putina w kwestii zawieszenia broni i pokoju.

– Pokój dla Ukrainy to pokój dla Europy, a pokój dla Europy to też pokój dla Polski – podkreślała prof. Ola Hnatiuk, polsko-ukraińska ukrainistka. Z kolei prof. Marek Melnyk, socjolog i medioznawca, opowiadał, jak Rosja sakralizuje tę wojnę, np. poprzez instrumentalne wykorzystywanie ikon czy tworzenie rytuałów wojennych przygotowujących do męczeństwa żołnierzy. – Ta wojna objawia demoniczne oblicze sacrum, imitując chrześcijańskie sacrum – mówił. Przytaczał wypowiedzi patriarchy Cyryla, który ogłosił, że Rosja walczy z Antychrystem, czyli z Zachodem. W tej narracji Władimir Putin jest kreowany na obrońcę chrześcijaństwa.

Nowe horyzonty Solidarności

W ostatnim dniu Zjazdu Gnieźnieńskiego mówiono o pokoju w kontekście solidarności. Kard. Michael Czerny, rzymskokatolicki hierarcha z Kanady, podkreślał, że aby osiągnąć pokój trzeba przygotować instytucje pokoju. – Droga do pokoju wymaga odwagi i solidarności każdego – powiedział.

Z kolei była polska premier Hanna Suchocka mówiła o solidarności w kontekście relacji międzynarodowych, integracji europejskiej i polityki społecznej. Zwróciła uwagę na potrzebę solidarności wobec migrantów. – Solidarność nie jest naiwnym idealizmem, ale koniecznością w relacjach międzynarodowych. Bez niej nie da się skutecznie działać i budować pokoju. Należy solidarność traktować nie jako luksus, ale fundament polityki globalnej – przekonywała.

Na zakończenie obrad ogłoszono Posłanie XII Zjazdu Gnieźnieńskiego na rzecz trwałego pokoju. „Wierzymy, że budowanie pokoju zaczyna się od drobnych gestów, na które stać każdą i każdego z nas. Jesteśmy wezwani, by odkryć na nowo siłę pokoju, który nie narzuca się zastraszaniem ani nie chroni za murami nieufności, lecz rodzi się z odwagi dialogu, wyboru zaufania oraz rozbrojenia wewnętrznego i zewnętrznego” – czytamy w tekście Posłania. Zjazd Gnieźnieński zakończył się mszą świętą w katedrze.

Michał Karski

Zobacz też: