Aktualności

26 listopada 2025

Ekumeniczne Forum Katechetyczne o edukacji obywatelskiej

Uczestnicy forum katechetycznego (fot. mk)

W Warszawie odbyła się Ogólnopolska Konferencja Naukowo-Metodyczna połączona z XI Ekumenicznym Forum Katechetycznym na temat „Być obywatelem w społeczeństwie demokratycznym: nauka religii wobec wyzwań edukacji obywatelskiej”.

Forum odbyło się 13 listopada hybrydowo – stacjonarnie w Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej (ChAT) w Warszawie oraz online. Zostało zorganizowane przez Wydział Nauk Społecznych ChAT oraz Polską Radę Ekumeniczną (PRE). Zgromadziło przedstawicieli nauki, a także katechetów i duszpasterzy.

Zebranych przywitali przedstawiciele organizatorów. Dziekan Wydziału Nauk Społecznych ChAT prof. Tadeusz J. Zieliński zwrócił uwagę na wagę tematyki podejmowanej podczas konferencji, bowiem religie we współczesnych społeczeństwach demokratycznych mają do zaoferowania wartościowe elementy. Jednocześnie podkreślił, że są i takie religie, które promują złe postawy, np. dyskryminację kobiet.

Prezes Polskiej Rady Ekumenicznej bp Andrzej Malicki nie mógł być obecny. Jego pozdrowienia odczytała ks. Elżbieta Byrtek, członkini komisji wychowania chrześcijańskiego PRE i wykładowczyni w ChAT. „W czasach, gdy pojęcia demokracji, wspólnoty i odpowiedzialności nabierają nowych znaczeń, rozmowa o miejscu nauki religii w kontekście edukacji obywatelskiej wydaje się być nie tylko potrzebna, ale wręcz niezbędna” – napisał prezes PRE.

Pierwsza sesja forum została zatytułowana „Edukacja religijna i edukacja obywatelska – obszary synergii czy rozbieżności?”. Referaty wygłosili ks. prof. Bogusław Milerski, prof. Elżbieta Czykwin i ks. dr Artur Aleksiejuk z ChAT oraz prof. Marek Rembierz z Uniwersytetu Śląskiego.

Tytuł wystąpienia ks. prof. Bogusława Milerskiego brzmiał „Edukacja religijna i obywatelska. Problem wspólnej normatywności”. – Religia i edukacja nie są neutralne, bo by straciły swoją tożsamość – zauważył prelegent. Zwrócił uwagę, że edukacja religijna w szkole publicznej nie jest edukacją obywatelską, ale jest elementem edukacji ogólnej i powinna realizować elementy edukacji obywatelskiej. Jeśli religia nie jest w kontrze do świata, to jest elementem kształcenia humanistycznego i może być elementem edukacji obywatelskiej.

Prof. Marek Rembierz wygłosił referat na temat „Byliśmy (jesteśmy?) głupi? O niedomaganiach edukacji religijnej i edukacji obywatelskiej. Między spojrzeniem retrospekcyjnym i prospekcyjnym”. Nawiązał do słynnego eseju Marka Króla „Byliśmy głupi”. Podkreślił, że demokracja bez kultury demokratycznej i wartości może być autodestrukcyjna. W kontekście edukacji obywatelskiej prelegent zwrócił uwagę, że w edukacji religijnej nie chodzi o jej kościelność czy socjalizację religijną, ale o transcendencję. – Jeśli człowiek nie będzie miał w sobie transcendencji, dziedzictwa kulturowego, to nie będzie obywatelem. Będzie formatowany – przekonywał.

Ks. dr Artur Aleksiejuk mówił na temat „Wartości religijne versus wartości obywatelskie – wokół ich zgodności i rozbieżności”. – Najogólniej można stwierdzić, że wiele obywatelskich (liberalnych) wartości bliskich jest wartościom chrześcijańskim – powiedział, wskazując na wspólne dla obu systemów wartości, np. przekonanie o nienaruszalnej godności osoby, umiłowanie wolności, prawo do wolności sumienia i wyznania, praworządność, uznanie dla demokratycznej formy rządów i in. Zwrócił też uwagę, że często jest to zgodność jedynie co do wagi poszczególnych wartości, ale nie ich rozumienia. W tym kontekście przeanalizował podejście chrześcijańskie i liberalne do kwestii wolności. –  Chrześcijaństwo twierdzi, że wolność powinna służyć realizacji dobra. Liberalizm odpowie, że winna służyć człowiekowi. To zaś nie zawsze oznacza dobro – zauważył. Prelegent przekonywał również, że dla standardu liberalno-demokratycznego zagadnienie „prawdy” stanowi pewien problem. – Jeśli zaś chodzi o aksjologię chrześcijańską, to w odróżnieniu od aksjologii życia publicznego nie ma ona większego problemu z identyfikacją prawdy. Nie oznacza to oczywiście, że nie ma problemów z jej rozumieniem i implementacją – powiedział.

Temat drugiej sesji forum brzmiał „Wartości religijne i wartości obywatelskie – razem czy osobno?”. Referaty wygłosili bp prof. Marcin Hintz i ks. dr Piotr Nowak z ChAT, dr Magdalena Archacka z Akademii Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi i Marianna Archacka oraz ks. dr Włodzimierz Misijuk z Prawosławnego Duszpasterstwa Akademickiego w Białymstoku.

Bp prof. Marcin Hintz mówił na temat „Prawa człowieka w recepcji teologii ewangelickiej i w praktyce Kościoła – implikacje wychowawcze”. Przypomniał, że historycznie można mówić o trzech generacjach praw człowieka: pierwsza odnosiła się do praw obywatelskich i politycznych, druga do praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych, zaś trzecia do praw solidarnościowych. Obecnie mówi się o czwartej generacji praw człowieka, odnoszącej się do kwestii związanych z technologią i przestrzenią cyfrową. Prelegent zauważył, że teologia zarówno katolicka, jak i protestancka długo odnosiła się nieufnie do praw człowieka. – Tradycja teologii ewangelickiej zaczęła analizować prawa człowieka na serio dopiero pod koniec lat 60. XX w. – tłumaczył. Jednak w latach 90. ta refleksja zanikła. Jak stwierdził bp Hintz, zagadnienia związane z czwartą generacją praw człowieka stanowią terra incognita w refleksji teologicznej.

Ostatnia sesja forum dotyczyła edukacji obywatelskiej w nauczaniu religii w perspektywie problemowej i dydaktycznej. Referaty wygłosili prof. Aneta Rayzacher-Majewska z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, dr Elżbieta Bednarz z ChAT, doradczyni metodyczna religii prawosławnej mgr Barbara Uścinowicz z Białegostoku oraz ks. mgr Dominik Miller z Kościoła Starokatolickiego Mariawitów.

mk

Zobacz też: komisja wychowania chrześcijańskiego Polskiej Rady Ekumenicznej