Migracje w kontekście integracji i bezpieczeństwa

Essayas Techane, Agnieszka Kosowicz i s. Urszula Krajewska podczas konferencji (fot. Michał Karski)

 

O strategii migracyjnej Polski, integracji cudzoziemców, erozji praw człowieka i wielu innych wyzwaniach, z którymi mierzą się migranci i uchodźcy oraz wspierające ich organizacje, a także o potencjale Kościołów w tym kontekście debatowano podczas konferencji „Nowa strategia migracyjna – między integracją a bezpieczeństwem”, zorganizowanej przez Polską Radę Ekumeniczną.

Konferencja odbyła się od 21 do 22 października w Warszawie i została zorganizowana w ramach projektu „Gościnny Kościół”, prowadzonego przez Polską Radę Ekumeniczną. Wzięli w niej udział przedstawiciele administracji publicznej (w tym rządu), Kościołów, organizacji pozarządowych, nauki i mediów.

Potrzebujemy mądrej równowagi

Uczestników konferencji w imieniu Polskiej Rady Ekumenicznej przywitał jej prezes bp Andrzej Malicki z Kościoła Ewangelicko-Metodystycznego. Podkreślił, że Kościoły nie mogą być obojętne na dramaty związane z migracjami. – Nie ulega wątpliwości, że państwo ma prawo i obowiązek troszczyć się o bezpieczeństwo swoich obywateli. Ale równie istotne jest to, by nie zapominać o drugim biegunie tej debaty: o człowieku, jego godności, prawie do ochrony, do życia bez przemocy, do bycia przyjętym i zrozumianym. Pomiędzy integracją a bezpieczeństwem nie może być wyboru „albo – albo”. Potrzebujemy mądrej równowagi, która nie będzie budowana na lęku, ale na odpowiedzialności – przekonywał.

Zaznaczył, że Polska Rada Ekumeniczne chce poprzez tę konferencję stworzyć przestrzeń do dialogu między Kościołami, organizacjami społecznymi, przedstawicielami nauki, polityki i administracji publicznej. – Wierzymy, że tylko w duchu wzajemnego słuchania i współpracy możliwe jest wypracowanie rozwiązań, które będą zarówno skuteczne, jak i etyczne – powiedział. Konkludując podkreślił, że gościnność, otwartość i gotowość do służby drugiemu człowiekowi – niezależnie do jego pochodzenia i wyznania – są fundamentami chrześcijańskiej tożsamości.

Migracje są procesami pozytywnymi, ale też wyzwaniem

Pierwszym prelegentem konferencji był prof. Maciej Duszczyk, politolog, ekspert ds. migracji oraz wiceminister spraw wewnętrznych i administracji. Mówił o rządowej strategii migracyjnej na lata 2025–2025 „Odzyskać kontrolę. Zapewnić bezpieczeństwo”. – Strategia skończyła rok. Pewne jej elementy już są wdrażane. Jest plan implementacyjny – mówił minister. Zwrócił uwagę, że Polska jest państwem, które najszybciej zmieniło się z kraju emigracyjnego w imigracyjny. Ubolewał, że debata o migracji jest bardzo upolityczniona, bo przez to jest utrudniona. – Państwo jest na tyle otwarte, na ile może zintegrować imigrantów – podkreślił. Tłumaczył, że obecnie nie jest planowane szerokie otwarcie na imigrantów spoza Ukrainy i Unii Europejskiej.

– Proces integracji Ukraińców w Polsce idzie nieźle – powiedział i zwrócił uwagę, że Ukraińcy stanowią ważną część polskiego rynku pracy. – Bez nich połowa szpitali by stanęła – zauważył. Minister Duszczyk przekonywał również, że obecność cudzoziemców nie może wpływać na spójność społeczną. W kilku krajach zachodniej Europy ta spójność została nadwyrężona i pojawiły się tam problemy z rasizmem. – Same procesy migracyjne są procesami pozytywnymi. Ale mają swoje wyzwania. Jako państwo, które zmieniło się pod tym względem najszybciej, ale później niż inne, mamy możliwość uczenia się na doświadczeniach innych – tłumaczył.

Integracja służy bezpieczeństwu

O tym, co strategia migracyjna Polski mówi o integracji, opowiadał dr Mateusz Krępa z Ośrodka Badań nad Migracjami. Wskazał na zawarte w niej wyznaczniki efektywnego procesu integracji cudzoziemców: komunikowanie się w języku polskim, przestrzeganie prawa oraz norm i wartości obowiązujących w Polsce, aktywne uczestnictwo w życiu społeczno-politycznym, nietworzenie enklaw zamieszkałych przez imigrantów. – Strategia mówi, że zwieńczeniem integracji jest nabycie obywatelstwa – tłumaczył prelegent. Wyraził zadowolenie z faktu, że integracja cudzoziemców została usystematyzowana strategicznie. Jednocześnie zwrócił uwagę, że została ona w strategii przysłonięta przez kwestie bezpieczeństwa. – Integracja służy bezpieczeństwu. Im bardziej zintegrujemy społeczeństwo, tym bardziej będziemy bezpieczni – podkreślił.

Potencjał Kościołów

Ważnym tematem omawianym podczas konferencji była kwestia Centrów Integracji Cudzoziemców, które miały powstać w 49 miastach, ale nie wszędzie jeszcze zostały otworzone ze względu na protesty społeczne wynikające z lęków, uprzedzeń i rozsiewania nieprawdziwych informacji. Ubolewał nad tym prof. Duszczyk, natomiast dr Krępa zwrócił uwagę, że zabrakło aktywności rządu w bronieniu idei tych centrów.

Szerzej o Centrach Integracji Społecznej mówił Bartłomiej Potocki, dyrektor Departamentu Integracji Społecznej w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. – Uczestnicy demonstracji przeciw tym centrom często mówią, że nie chcą takich problemów z migrantami jak na Zachodzie. A właśnie po to tworzymy te centra, żeby nie było takich problemów – przekonywał prelegent. Poinformował, że dotychczas powstały 34 Centra Integracji Cudzoziemców w 13 województwach. Podkreślał, że w kwestii migrantów ważne są wspólnoty lokalne oraz opinie miejscowych liderów, np. proboszcza czy rektora szkoły wyższej. – Chciałbym, aby Kościoły i związki wyznaniowe publicznie zadeklarowały potrzebę szacunku dla ludzi różnych narodowości. Migranci są też wiernymi, dlatego Kościoły mają potencjał do zaspokojenia ich potrzeb duchowych i wspólnotowych – mówił. Podkreślił też, że ważne jest, aby zadbać i młodzież i jej potrzeby wspólnotowe, bo jeśli się tego nie zrobi, to młodzi ludzie mogą się zradykalizować.

Język podstawą integracji

Kolejne wystąpienie dotyczyło kształcenia i uzupełniania wykształcenia przez migrantów. Mówiła o tym Joanna Dudek-Ławecka, koordynatorka projektu „Gościnny Kościół” Polskiej Rady Ekumenicznej. W ramach tego projektu są m.in. prowadzone dla migrantów i uchodźców kursy językowe, w tym specjalistyczne. – Język jest jednym z najważniejszych elementów integracji. Ludzie, którzy chodzą na specjalistyczne kursy językowe, chcą wrócić do swoich zawodów – tłumaczyła prelegentka. Podkreśliła również, że niezwykle ważni są asystenci dla dzieci migrantów w szkołach, ponieważ rodzicie tych dzieci często nie są w stanie im pomóc w nauce.

Drugiego dnia konferencji płk Izabela Słabicka ze Straży Granicznej mówiła o następstwach uszczelniania granic, a Essayas Techane, asystent uchodźcy i migranta w Polskiej Radzie Ekumenicznej, opowiadał o sytuacji imigrantów o nieuregulowanym statusie prawnym, pochodzących z państw, w których istnieje realne zagrożenie dla życia lub zdrowia osoby deportowanej.

Erozja praw człowieka

Odbyły się też dyskusje panelowe z udziałem osób z „pierwszej linii frontu” pomocy uchodźcom i migrantom. Wątkiem, który często się powtarzał w wypowiedziach uczestników tych debat, była kwestia nieprzestrzegania praw człowieka wobec migrantów. – Postępuje erozja praw człowieka. Obserwujemy odejście od myślenia o człowieku do myślenia inżynieryjnego. Odejście od prawa do azylu jest połamaniem innych porządków prawnych. To, że ludzie są instrumentalnie używani do destabilizowania państw, nie oznacza, iż tracą swoje prawa – mówiła Agnieszka Kosowicz, prezeska Fundacji Polskie Forum Migracyjne. Dr Iwona Baraniec z Fundacji LWF (Światowej Federacji Luterańskiej) podkreślała, że uchodźcy uciekając ze swoich domów tracą wiele, ale nie tracą swoich praw. – Są ramy prawne legalnej i nielegalnej imigracji. Ale człowiek nie jest nielegalny i nie traci swoich praw – przekonywała. Z kolei s. Urszula Krajewska z Fundacji Jesuit Refugee Service zwracała uwagę na jednostronność podejścia do kwestii bezpieczeństwa w debacie publicznej. – Bezpieczeństwo, o którym mówimy, jest bezpieczeństwem społeczeństwa polskiego. Ale nie mówimy już o bezpieczeństwie osób, które tu przyjeżdżają. A wszyscy mają swoje prawa i godność. Jest zmiana paradygmatu w kwestii praw człowieka – zauważyła.

W otwartej dyskusji uczestnicy konferencji mówili o problemach, z którymi muszą się w Polsce mierzyć uchodźcy i migranci oraz organizacje ich wspierające. Zwracano uwagę m.in. na trudną sytuację migrantów przebywających w ośrodkach zamkniętych (mało przestrzeni, kłopoty z dostępem do prawnika, psychologa, lekarza), problemy z zapewnieniem migrantom żywności i transportu, trudności w otwarciu konta bankowego przez cudzoziemców, brak mieszkań do wykorzystania w sytuacji kryzysowej (np. dla ofiar przemocy).

Dyskusję moderował dyrektor Polskiej Rady Ekumenicznej ks. dr Grzegorz Giemza. – Zadaniem Kościoła jest chronić słabych. Zadaniem innych jest chronić nas przed przestępcami. Musimy to jakoś pogodzić – podkreślił.

Michał Karski

 

Fotorelacja z konferencji (fot. Michał Karski, Grzegorz Giemza)