Strona główna > Aktualności > Pamięć, dialog, pojednanie

22 marca 2012

Pamięć, dialog, pojednanie

Ks. H. Düringer, M. Ławrowska, bp H. Jaschke oraz A. Wolff-Powęska podczas debaty w Gnieźnie (fot. Michał Karski)

 

Problematyka pamięci europejskiej w kontekście dialogu międzynarodowego, w tym polsko-niemieckiego, była tematem kilku dyskusji w drugim dniu IX Zjazdu Gnieźnieńskiego. Wśród uczestników debat znaleźli się m.in. współpracujący z Polską Radą Ekumeniczną Markus Meckel i ks. Hermann Düringer oraz dyrektor Rady ks. Ireneusz Lukas.

Zjazd Gnieźnieński odbywał się od 16 do 18 marca. Tematykę pamięci, dialogu i pojednania podjęły dwa panele dyskusyjne: „Europejczycy po Auschwitz i Kołymie” oraz „Polacy i Niemcy: dialog obywateli czy sąsiedztwo narodów?”, a także warsztat „Uzdrawianie pamięci”.

Potrzeba transgranicznej debaty o historii

W pierwszym z tych paneli udział wziął Markus Meckel, niemiecki teolog ewangelicki i polityk, enerdowski dysydent. – Trzeba podzielić się swymi doświadczeniami dochodzenia do wolności. W Europie zachodniej ludzie często nie wiedzą o takich wydarzeniach, jak głód na Ukrainie w latach 30., rok 1953 w NRD czy 1956 na Węgrzech – mówił.

Niemiecki teolog i polityk przestrzegał przed wykorzystywaniem rozliczeń historycznych w bieżącej polityce. Debata o historii, jego zdaniem, powinna mieć wymiar transgraniczny, to znaczy uwzględniać punkty widzenia różnych uczestników wydarzeń historycznych.

W tym samym panelu Basil Kerski podkreślił, że w Europejskim Centrum Solidarności, którego jest dyrektorem, próbuje się odejść od polskiego przekonania, że w walce z komunizmem „byliśmy pierwsi”. – Chcemy pamiętać rok 1953 w NRD, 1956 na Węgrzech, 1968 w Czechosłowacji – mówił. Wskazywał też na współczesny problem zamykania granic Unii Europejskiej dla ludzi z innych krajów.

Prof. Jan Rydel, historyk, zwracał uwagę, że istnieją różne rodzaje pamięci: grupowa, regionalna, narodowa, europejska. – Potrzeba nam stworzenia języka do mówienia o pamięci historycznej. Nie może to być jednak język, który rani lub budzi u kogoś poczucie zagrożenia – zauważył prof. Rydel, który przewodniczy Komitetowi Sterującemu Europejskiej Sieci Pamięć i Solidarność.

W panelu wzięli udział także Ján Čarnogurský, były premier Słowacji, oraz prof. Myrosław Marynowycz, wicerektor Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego we Lwowie, były więzień sumienia. – Mamy sporą wiedzę o zbrodniach nazistów, ale Europa jako całość wciąż niewiele wie o działaniach KGB i NKWD – zwracał uwagę ten drugi.

Głos w dyskusji zabrał również Tadeusz Mazowiecki, pierwszy premier Polski po przemianach 1989 r., który w latach 90. był wysłannikiem ONZ Bośni i Hercegowinie. – Po Auschwitz i Kołymie nie wyobrażaliśmy sobie w Europie obozów koncentracyjnych i czystek etnicznych. A jednak było to możliwe i to w sercu Europy – w Jugosławii – mówił były premier. Opowiadał, że religie były nadużywane w tym konflikcie, a ich przedstawiciele różnie się zachowywali – jedni mocno przeciwstawiali się czystkom etnicznym, inni wspierali nastroje nacjonalistyczne. – Tam źle używano pamięci historycznej. Nie da się żyć bez pamięci. Pamięć – tak. Ale musi to być pamięć przezwyciężająca, skierowana ku przyszłości – podkreślił Tadeusz Mazowiecki.

Kultura uczy dyskursu

O dialogu polsko-niemieckim, w dużej mierze uwarunkowanym historią, debatowano podczas panelu „Polacy i Niemcy: dialog obywateli czy sąsiedztwo narodów?”. Prof. Anna Wolff-Powęska, historyczka z Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu, przypomniała obywatelskie inicjatywy na rzecz zbliżenia podejmowane przez polskich i niemieckich chrześcijan już w latach 50. – Zaangażowani w nie ludzie potrafili zachować równowagę między brzemieniem historii, a realizmem ówczesnych czasów – mówiła. Podkreśliła również, że to, co dzieje się właśnie oddolnie, jest najbardziej autentyczne i najcenniejsze.

O konieczności bezpośredniego spotkania mówił także ks. dr Hermann Düringer, dyrektor ewangelickiej inicjatywy „Znaki Nadziei”, która pomaga ofiarom przemocy narodowego socjalizmu w Polsce, szczególnie byłym więźniom obozów koncentracyjnych. Ze „Znakami Nadziei” ściśle współpracuje Polska Rada Ekumeniczna. Ks. Düringer podkreślił konieczność budzenia zainteresowania i zaangażowania w relacje polsko-niemieckie ludzi młodych.

Stefan Erb z Polsko-Niemieckiej Wymiany Młodzieży zauważył, że Kościoły spełniły bardzo ważną rolę we współpracy polsko-niemieckiej, również po 1990 r. Z kolei Małgorzata Ławrowska z Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej mówiąc o dialogu podkreślała rolę edukacji, szczególnie kulturalnej. – Kultura uczy dyskursu – mówiła.

W panelu wzięli również udział ks. dr Grzegorz Chojnacki z Instytutu Filozoficzno-Teologicznego w Zielonej Górze, ks. dr Manfred Deselaers, duszpasterz przy Centrum Dialogu i Modlitwy w Oświęcimiu, oraz bp Hans-Jochen Jaschke z Hamburga.

Kościoły były pionierami pojednania

Podobnej tematyce poświęcony był warsztat „Uzdrawianie pamięci”, prowadzony przez Martę Titaniec z Polskiej Rady Chrześcijan i Żydów. Wzięło w nim udział kilkadziesiąt osób. Do dyskusji zaproszono kilka osób zaangażowanych w projekty na rzecz pojednania między narodami.

Ks. Stefan Batruch z Kościoła Greckokatolickiego, prezes Fundacji Kultury Duchowej Pogranicza, krytykował polityków, którzy wykorzystują bolesną historię do swoich celów. – Brakuje ludzi, którzy by powiedzieli: nie rozdrapujcie ran! – mówił. Jego zdaniem uzdrawianie pamięci to przerwanie łańcucha zła. – Spotkanie z innym daje mi przekonanie, że zło nie jest narodowe. W człowieku istnieje zarówno nienawiść, jak i miłość. Jeśli więcej jest nienawiści, to nie pozwala to się rozwijać – zauważył.

O roli chrześcijan w pojednaniu po wojnie opowiadał ks. Ireneusz Lukas, dyrektor Polskiej Rady Ekumenicznej, która m.in. prowadzi projekt „Pojednanie w Europie – zadanie Kościołów na Ukrainie, Białorusi, w Polsce i w Niemczech”. – Kościoły były pionierami pojednania. Mam duży szacunek do Niemców, którzy od lat 50. przyjeżdżali do Polski, żeby rozmawiać – mówił ks. Lukas. Przypomniał „Memorandum wschodnie” opublikowane przez Kościół Ewangelicki w Niemczech w 1965 r. oraz projekt „Pojednanie”. Jak zauważył, ważne jest zróżnicowane postrzeganie przeszłości i różnych jej aspektów.

Z kolei ks. dr Justus Werdin, niemiecki duchowny ewangelicki i jeden z organizatorów ekumenicznej pielgrzymki Magdeburg-Gniezno, podkreślił, że nie ma alternatywy dla przebaczenia.

Michał Karski


Poniżej fotorelacja ze Zjazdu Gnieźnieńskiego 2012 (fot. Michał Karski)

Czytaj więcej

Abp Jerzy nowym prezesem PRE

Zgromadzenie Ogólne Polskiej Rady Ekumenicznej wybrało nowe władze tej ekumenicznej… Czytaj więcej

Święta listopadowe w Kościołach Polskiej Rady Ekumenicznej

Listopad to w różnych Kościołach chrześcijańskich przede wszystkim czas wspominania… Czytaj więcej

Zaproszenie na konferencję kobiet

Komisja Kobiet Polskiej Rady Ekumenicznej oraz Komitet Krajowy Światowego Dnia… Czytaj więcej